derventa024.info :: Informativno-zabavni sajt ::

Kada je riječ o istoriji Dervente mora se napisati da je ostalo malo zabilježenih podataka. Iz turskih izvora saznajemo da se na mjestu današnjeg grada nalazilo selo Gornja Ukrina, koje je hiljadu šestote godine imalo dvije stotine petnaest kuća. Krajem devetnaestog vijeka bio je to već grad sa tri hiljade dvjesta domaćinstava. Prva osnovna (srpska) škola počela je da radi 1864. a gradska bolnica dvadesetak godina kasnije. Do kraja devetnaestog vijeka već su razvijeni i prvi industrijski pogoni. Izgradjen je parni mlin, tkačnica, štapara, vodovod, a kroz Derventu je prošla i pruga uskog kolosjeka koja je povezivala Bosanski Brod i Sarajevo. Početkom ovoga vijeka Derventa je već postala i bogato trgovačko mjesto, a njena okolina važila je kao jedan od najplodnijih krajeva tadašnje Bosne. Pred Prvi svjetski rat u Derventi su otvorene gimnazija, učiteljska i poljoprivredna škola. Nakon Drugog svjetskog rata u kome je život izgubilo oko hiljadu ljudi sa ovog područja i znatnih razaranja, Derventa osamdesetih godina dostiže vrhunac u svom razvoju i svrstava se u gornji dio ljestvice srednje razvijenih opština Bosne i Hercegovine. Pred poslednji rat od 57 hiljada stanovnika opštine u industriji tekstila, kože i obuće, crne metalurgije i metaloprerade, poljoprivredne proizvodnje, građevinarstvu, grafičkoj industriji i drugim pratećim djelatnostima bilo je trinaest i po hiljada zaposlenih. Derventa je imala 17 hiljada stanovnika, a sa svim centrima mjesnih zajednica bila je povezana kategorisanim putevima. Do važnijih centara u širem okruženju i centara susjednih opština vodili su magistralni putevi. To je sa njenim geografskim položajem činilo posebnu pogodnost za protok roba, ljudi i brzu komunikaciju sa većim regionalnim centrima bivše Jugoslavije.

Na početku rata u BiH, grad je u aprilu 1992 zauzet od strane paravojne formacije iz Hrvatske koje su dolazile uglavnom iz Rijeke, a ta zloglasna formacija se zvala Azra. Počeo je teror i zločini nad srpskim stanovništvom. U operaciji "Koridor" snage Vojske Republike Srpske su oslobodile Derventu 7. jula 1992.

Područje današnje Dervente bilo je nastanjeno pravoslavnim i katoličkim stanovništvom prije dolaska Turaka. Iz popisa bosanskog sandžaka 1570. god. Vidljivo je da je u naseljima Gornja i Donja ukrina živjelo pravoslavno stanovništvo, a spominje se i brat popa Bogdana u Gornjoj Ukrini, a pop Bogdan je prema navedenom popisu, bio nastanjen u Donjoj Ukrini, što ukazuje na činjenicu da je sa obe strane živjelo pravoslavno stanovništvo. Prema predanju na ovom području prije dolaska Turaka postojao je pravoslavni manastir sa kamenom crkvom podignut kao zadužbina kralja Stefana Dragutina (1282-1314), a koga su Turci oko 1458. (kada su došli u ove krajeve) srušili. O obnovljenom manastiru koji je takođe srušen svjedoči i izvještaj prvog francuskog generalnog konzula u Travniku, Pjera Davida koji ga zajedno sa Somet de Fores, spominje u njihovom putopisu kroz Bosnu 1807. Poznato je i jevanđelje pisano u selu Detlaku na rijeci Deravi (Ukrini) u vrijeme podizanja manastira. Postojala je i drvena crkva (brvnara) sa zvonikom i grobljem na brdu Ćelar (iznad «Strelišta») podignuta nakon 1458. Tada je Derventa pripadala zvorničkoj mitropoliji (koja je bila nasljednik eparhije osnovane u vrijeme kralja Dragutina), a prvi episkop je bio Vasilije. Sigurno je da se ostaci te crkve i groblja mogu i danas naći. U ovoj crkvi sveštenik je bio Jovica Ilić, koji je u martu 1834 digao bunu u cijeloj Posavini protiv turske vlasti, koja je činila velike nepravde, nasilja i nametala neizdžive poreze nad Srbima pravoslavcima. Poznate su i ličnosti turske vlasti iz Dervente protiv kojih je buna bila usmjerena: Osmanbeg Hadžihasanović i Ahmetbeg Gradaščević. Ova buna je u krvi ugušena, a pop Jovica je pobjegao u buretu niz Savu u Srbiju. Crkva je imala oblik zaokruženog pravougaonika, a oltar je zauzimao centralno mjesto u crkvi. Bila je ukrašena ikonama iz starog manastira koga su Turci srušili. U crkvi je bila i vrijedna ikona Sv. Nikole koju je sačuvao Gavro Stepanović kada su Turci srušili i ovu crkvu kao odmazdu za pobunu 1834. Gavro je ubio Turčina koji je došao da zapali ovu crkvu i prije dolaska ostalih turaka uspio da sakrije navedenu ikonu i druge crkvene stvari koje su kasnije zahvaljujući Gavrinoj kćerki Joki ponovo stavljene u tada novoizgrađenu zidanu crkvu koja je završena 1857. U vrijeme podizanja crkve (oko 1860) poznati su i derventski sveštenici: Pavle Džabić i Pavle Tvrtković. Pisano svjedočenje o ovom događaju postojalo je u arhivi crkvene Opštine Derventa, a izjavu je dala unuka Gavre Stepanovića, gospođa Joka – Jokica Radetić supruga direktora osnovne škole u Derventi.Crkva Uspenja Presvete Bogorodice je osvještana na Veliku Gospojinu 1857, od kada se ovaj dan slavi kao crkvena slava grada Dervente uz tradicionalni derventski vašar. Ova crkva je minirana i srušena do temelja 4. juna 1992. god od strane bosansko mudžahedinskih snaga.Crkve i manastiri u ovom periodu su vrlo stradali, jer su pljačkani, paljeni i rušeni. Crkve su bile rijeđe nego prije, a malo ih je popravljano. Osim derventske u to vrijeme velike zidane crkve podignute su još samo u Sarajevu, Mostaru, Livnu i Čipujiću kod Bugojna. Spaljeni su i razrušeni mnogi manastiri, ali se narod na razvalinama i zgarištima crkava molio Bogu, a liturgija je vršena pod skinijama i vedrim nebom.Crkveni odbor je 1934. godine odlučio da rekonstruiše krov i izgradi zvonik od čvrstog materijala. Radovi su povjereni poduzetniku Johanu Hofmanu iz Dervente, a izvodio ih je majstor Fabijan Bodružić.Zvonik je bio sagrađen od specijalno pečenih cigala i bio je postavljen na istom mjestu gdje je nekada stajao drveni.Parohijski Dom u Derventi bio je sagrađen krajem 1937, kao zadužbina Vase i Marije Jakšić koji su crkvenoj opštini Derventa zavještali zemlju i novac, a izgrađen je na temeljima propale Srpske Kreditne Banke.

Stanovništvo

Po poslednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Derventa je imala 56.489 stanovnika, raspoređenih u 57 naseljenih mesta.