Ovaj prastari, ali vrlo živahni i vitalni opštenarodni praznik rođen je iz obične ljudske potrebe da se, bar jednom godišnje, ljudi provesele tokom naporne godine. I da, usput, nakon molitve, i na ovaj način iskažu radost i zahvalnost Gospodu i Velikoj Gospođi za svoje bitisanje i opstanak u turobnim vremenima.
Prvi derventski vašar održan je još u doba turske vladavine kada je, najzad, postavljen krst na derventsku pravoslavnu crkvu Uspenija Presvete Bogorodice. Nakon službe Božije i molitve u hramu, vjernici su u kolu i uz muziku iskazali radost i malo pustili srcu na volju, kako to kaže narod. Već slijedeće godine kolo je bilo brojnije, muzika bučnija i radost veća. A na slavlju je bio i pokoji katolik i musliman. I poneki licitar i sitni trgovčić. Pa iz godine u godinu sve više i sve ljepše, da bi vlast, sa dolaskom Austrougarske na ove prostore, premjestila vašarske sadržaje na obalu rijeke Ukrine. Tako je osim pravoslavne molitve, ova manifestacija prerasla u veliki zabavni robni i stočni sajam-vašar, a vrata su bila širom otvorena desetinama trgovaca i zabavljača koji bi tri dana uveseljevali Dervenćane i njihove goste i usput pravili solidan pazar. Pa je i država uzimala svoj dio.
Sa izbijanjem Prvog svjetskog rata vašar je, naravno, bio zabranjen, jer na udaru austrougarske vlasti našli su se Srbi i njihove svetinje, pa i zabave. Ali „lančara“ je opet počela da se okreće 1922. godine, a vašar je postajao sve raskošniji i interesantniji, pogotovo otkad su se datumi održavanja tradicionalnih i nadaleko poznatih konjskih trka u Derventi prilagodili vašarskim sadržajima.
Vašarsko slavlje prekinuto je opet 1941. godine, kada se ponovila ratna tragedija, ali u mnogo ružnijem obliku, ali je nastavljeno odmah nakon oslobođenja. Ovaj, tada već opštenarodni praznik, iz godine u godinu je privlačio sve više ljudi, trgovaca, iluzionista, lopova i zabavljača. Pa su vispreniji i emancipovaniji ljudi iz vlasti sedamdesetih godina prošlog vijeka pokušali da ga oplemene novim sadržajima, da tako pomognu da vašar preraste u još privlačniju turističko-privrednu atrakciju i sa stotinjak hiljada ljudi koji ga posjete krajem avgusta dopune i opštinsku kasu. Tako su vašaru dodate i izložbe automobila i privrednih dostignuća, niz sadržaja iz domena derventskog kulturnog amaterizma i, naravno, prigodne sportske manifestacije. Bilo je to pravo zlatno doba derventskog vašara, čiji efekti su daleko premašivali očekivanja i iskrenih zagovornika ovog već svenarodnog slavlja.
Rat je, 1992. godine, naravno, još jednom prekinuo tradiciju, jer dok se gine kolo se ne igra, ali čim se razrušena i teško ranjena Derventa malo pribrala, u slobodi, vašar se vratio na ukrinske obale. U početku skromno i pomalo suzdržano, ali iz godine u godinu sve razuzdanije, svaki put sadržajno bogatiji i sa sve većim brojem posjetilaca. Dakle, na najboljem putu da povrati stari sjaj i privlačnost, a možda da ih brzo i prevaziđe.
Rat je, 1992. godine, naravno, još jednom prekinuo tradiciju, jer dok se gine kolo se ne igra, ali čim se razrušena i teško ranjena Derventa malo pribrala, u slobodi, vašar se vratio na ukrinske obale. U početku skromno i pomalo suzdržano, ali iz godine u godinu sve razuzdanije, svaki put sadržajno bogatiji i sa sve većim brojem posjetilaca. Dakle, na najboljem putu da povrati stari sjaj i privlačnost, a možda da ih brzo i prevaziđe.
A praznik Velika Gospojina proglašen je za Krsnu slavu opštine Derventa. Tim povodom u Derventi se organizuju brojne privredne, kulturne i sportske manifestacije i dodjeljuju razna priznanja, a u Skupštini opštine dodjeljuje se Velikogospojinska povelja i zahvalnice najuspješnijim i najzaslužnijim građanima derventske opštine, prijateljima, dobrotvorima i donatorima iz bijelog svijeta. Ova priznanja samo su još jedan blistavi kamičak u bogatom mozaiku derventskog Velikogospojinskog sabora.
   |
